Kosta Rika tatilinin ardından rahatsızlanan 11 yaşındaki Jordan Smelski’nin, Naegleria fowleri adlı mikroskobik organizmanın yol açtığı beyin enfeksiyonu nedeniyle hayatını kaybetmesi, halk arasında “beyin yiyen amip” olarak bilinen patojeni yeniden gündeme taşıdı. Sıcak tatlı sularda çoğalabilen bu organizma, burun yoluyla vücuda girdikten sonra merkezi sinir sistemine ulaşarak ağır ve çoğu zaman ölümcül bir enfeksiyona neden olabiliyor.
BBC kaynaklı bilgilere göre vakalar geçmişte daha çok ABD’nin güney eyaletleri, Pakistan ve Avustralya gibi sıcak bölgelerde görülürken, son yıllarda daha kuzey bölgelerde de rapor edilmeye başladı. Uzmanlar, iklim değişikliğine bağlı yükselen hava ve su sıcaklıklarının amipin yaşam alanını genişletebileceğini belirtiyor.
Naegleria fowleri nasıl bulaşıyor?
Naegleria fowleri, genellikle sıcak göller, kaplıcalar, yetersiz denetlenen havuzlar ve bazı tatlı su kaynaklarında bulunabiliyor. Bulaşma, suyun burundan içeri girmesiyle gerçekleşiyor. Amip burun boşluğundan sinir sistemi yoluyla beyne ulaşabiliyor ve burada beyin dokusuna zarar veren ağır bir enfeksiyona yol açabiliyor.
Uzmanlar, bu organizmanın içme yoluyla bulaşmadığını, temel riskin burun yoluyla temas olduğunu vurguluyor. Bu nedenle sıcak tatlı sularda dalış yapmak, başı suyun altına sokmak ya da basınçlı şekilde buruna su kaçmasına neden olabilecek aktiviteler riskli kabul ediliyor.
Vakalar neden artıyor?
Kaynaklarda yer alan bilgilere göre Hindistan’da 200’den fazla vakanın tespit edilmesi, bugüne kadarki en büyük kümelenmelerden biri olarak değerlendiriliyor. Dünya genelindeki toplam vaka sayısının da 500’e yaklaştığı aktarılıyor.
Vakaların artışında iki unsur öne çıkıyor. İlki, sıcaklıkların yükselmesiyle amipin daha geniş alanlarda yaşayabilir hale gelmesi. İkincisi ise laboratuvar ve tanı imkanlarının gelişmesiyle daha önce fark edilmeyen vakaların artık tespit edilebilmesi. İtalya, Belçika, Slovakya ve ABD’nin daha soğuk eyaletlerinden Minnesota gibi bölgelerde bildirilen enfeksiyonlar, uzmanların dikkat çektiği yayılma eğilimini destekleyen örnekler arasında gösteriliyor.
Çocuklar daha fazla risk altında
Veriler, enfeksiyondan en çok etkilenen grubun yaklaşık 12 yaş civarındaki çocuklar olduğunu gösteriyor. Çocukların sıcak tatlı sularda daha uzun süre vakit geçirmesi ve burun yoluyla su temasına daha açık aktivitelerde bulunması bu riskin nedenleri arasında sayılıyor.
Hastalık ilk aşamada baş ağrısı, ateş, bulantı ve ense sertliği gibi menenjitle karıştırılabilecek belirtilerle başlayabiliyor. İlerleyen dönemde beyinde şişme ve ağır nörolojik hasar gelişebiliyor. Tarihsel olarak ölüm oranının çok yüksek olduğu belirtilse de Hindistan’daki son vakalarda erken teşhis ve yeni tedavi protokolleriyle sağkalım oranında iyileşme görüldüğü aktarılıyor.
Uzmanlardan korunma önerileri
Sağlık uzmanları, sıcak tatlı sularda yüzerken burun tıpası kullanılmasını veya başın suyun üzerinde tutulmasını öneriyor. Özellikle kaplıca, göl ve denetimsiz havuzlarda buruna su kaçmamasına dikkat edilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Bir diğer risk alanı ise musluk suyuyla yapılan burun yıkama uygulamaları. Uzmanlara göre sinüs temizliği veya benzeri işlemlerde doğrudan musluk suyu kullanılmamalı. Bunun yerine steril, damıtılmış ya da kaynatılıp soğutulmuş su tercih edilmeli. Bu uyarılar, nadir görülen ancak sonuçları ağır olabilen enfeksiyonlara karşı temel korunma adımları olarak öne çıkıyor.
