<p>COVID-19 pandemisinin ardından otizm teşhislerinde görülen artış, yeni bir araştırmayla yeniden gündeme geldi. JAMA Network Open’da yayımlanan çalışmaya göre yükseliş, otizmin toplumda bir anda daha yaygın hale gelmesinden çok, geçmişte tanı almakta zorlanan kız çocukları ve kadınların daha fazla fark edilmeye başlanmasıyla ilişkili.</p><p>Saint Louis Üniversitesi’nden araştırmacıların yürüttüğü çalışmada, ABD’de geniş kapsamlı bir sağlık sisteminden hizmet alan 171 binden fazla kişinin 2016-2024 yılları arasındaki tıbbi kayıtları incelendi. Veriler cinsiyete göre ayrıldığında, artışın özellikle kadınlarda yoğunlaştığı görüldü.</p><h2>Araştırmada hangi sonuçlara ulaşıldı?</h2><p>Çalışmaya göre erkeklerde yeni otizm tanısı alma oranlarında belirgin bir yükseliş görülmedi. Buna karşılık kadınlara konulan yeni otizm teşhisleri 2020’den itibaren her yıl ortalama yüzde 19 arttı.</p><p>Verilere göre 2016 yılında otizm tanısı alan kadın sayısı 284 olarak kaydedilirken, 2024’te bu sayı 513’e ulaştı. Araştırmacılar, bu tablonun özellikle kız çocukları ve kadınlarda daha önce gözden kaçan belirtilerin artık daha sık tanındığını gösterdiğini belirtiyor.</p><h2>Kadınlarda otizm neden daha geç fark ediliyor?</h2><p>Uzmanlara göre otizmle ilgili birçok klasik tarama ölçütü ve klinik yaklaşım uzun yıllar boyunca ağırlıklı olarak erkekler üzerinden şekillendi. Bu nedenle kız çocuklarında ve kadınlarda görülen bazı belirtiler daha az fark edildi ya da farklı biçimde yorumlandı.</p><p>Araştırmada öne çıkan değerlendirmelerden biri de “kamuflaj” davranışı oldu. Kız çocukları ve kadınların sosyal ortamlara uyum sağlamak için yaşadıkları güçlükleri gizleyebilmesi, tanının gecikmesine yol açabiliyor. Bu durum, okul, iş ve sosyal yaşamda zorlanmalar yaşanmasına rağmen profesyonel destek sürecinin geç başlamasına neden olabiliyor.</p><p>The BMJ’de yayımlanan başka bir araştırmada da kadınların otizm tanısını erkeklere kıyasla ortalama üç buçuk yıl daha geç aldığı belirtilmişti. Özellikle genç kızlar arasında 2020 sonrası teşhislerde görülen artış, çocukluk döneminde fark edilmeyen belirtilerin ergenlik döneminde daha görünür hale gelebildiğini ortaya koyuyor.</p><h2>Pandemi sonrası artış nasıl açıklanıyor?</h2><p>Pandemi döneminde ertelenen sağlık kontrolleri ve aksayan rutin randevular, normalleşme süreciyle birlikte sağlık sistemlerinde birikmeye neden oldu. Bu durum, daha önce değerlendirme alamayan kişilerin uzmanlara başvurmasını hızlandırmış olabilir.</p><p>Bunun yanında tele-sağlık hizmetlerinin yaygınlaşması da uzmanlara erişimi kolaylaştırdı. Sosyal medyada otizm deneyimlerini paylaşan kadınların görünürlüğünün artması ise birçok kişinin kendi özelliklerini fark ederek profesyonel destek aramasına zemin hazırladı.</p><p>Araştırmacılar, 2020 yılındaki olağan dışı koşullar verilerden çıkarıldığında bile kadınlardaki artış eğiliminin 2018 civarında başladığını belirtiyor. Bu bulgu, yükselişin yalnızca pandemi kaynaklı bir sağlık sistemi etkisiyle açıklanamayabileceğini gösteriyor.</p><h2>Sonuçlar ne anlama geliyor?</h2><p>Çalışmanın bazı sınırlılıkları bulunuyor. Araştırma belirli bir sağlık sistemi içindeki hasta kayıtlarına dayanıyor ve tanılar ayrıntılı klinik değerlendirmeler yerine tıbbi fatura kodları üzerinden takip ediliyor. Bu nedenle sonuçların genellenmesinde dikkatli olunması gerekiyor.</p><p>Buna rağmen araştırma, otizm tanısındaki artışın özellikle kadınlar açısından önemli bir farkındalık değişimine işaret ettiğini ortaya koyuyor. Uzmanlara göre erken tanının gecikmesi, kişilerin psikolojik destek, eğitim düzenlemeleri ve iş yeri uyarlamaları gibi ihtiyaç duydukları desteklere erişimini zorlaştırabiliyor.</p><p>Bu nedenle bulgular, otizmin kadınlarda nasıl ortaya çıkabildiğine dair klinik yaklaşımın güçlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Araştırmacılar, artan rakamların biyolojik bir “otizm patlamasından” çok, sağlık sisteminin daha önce yeterince fark edemediği grupları tanımaya başlamasıyla ilişkili olduğunu vurguluyor.</p>

JAMA Network Open’da yayımlanan araştırma, COVID-19 sonrası kadınlarda otizm teşhisindeki artışın nedenlerine ışık tuttu.

Otizm teşhisindeki artışın arkasında kadınlarla ilgili dikkat çeken bulgu

Yeni bir araştırma, pandemi sonrası kadınlarda otizm teşhisindeki artışın hastalığın bir anda yaygınlaşmasından değil, geçmişte gözden kaçan kadınların daha fazla fark edilmesinden kaynaklanabileceğini ortaya koydu.

COVID-19 Sonrası Kadınlarda Otizm Teşhisi Neden Arttı?

<p>Beyaz Saray’ın resmi X hesabından yapılan paylaşım, COVID-19’un kökenine ilişkin uzun süredir devam eden tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. “Gerçek” notuyla paylaşılan gönderide kullanıcılar COVID.GOV adresine yönlendirilirken, sayfada pandeminin bir laboratuvar kazası sonucu başlamış olabileceği savunuldu.</p><p>Paylaşımda ve bağlantılı sayfada, pandeminin ilk ortaya çıktığı yer olarak kabul edilen Çin’in Vuhan kentinin, önemli koronavirüs araştırmalarının yürütüldüğü laboratuvarlardan birine ev sahipliği yaptığı vurgulandı. Beyaz Saray sayfasında, Vuhan Viroloji Enstitüsü’nde koronavirüsler üzerinde riskli çalışmalar yapıldığı ve bazı çalışanların 2019 sonbaharında COVID-19’a benzeyen belirtiler gösterdiği öne sürüldü.</p><h2>Laboratuvar kazası iddiası öne çıkarıldı</h2><p>Beyaz Saray’ın yayımladığı içerikte, virüsün insanlara tek bir geçiş sonucunda yayılmış olabileceği savunuldu. Bu durumun, daha önceki bazı salgınlarda görülen çoklu hayvandan insana geçiş örneklerinden farklı olduğu belirtildi.</p><p>Sayfada ayrıca COVID-19’un doğal kökenini kesin biçimde ortaya koyacak kanıtların hâlâ bulunmadığı ifade edildi. Bu durum, laboratuvar bağlantısı ihtimalini destekleyen unsurlar arasında gösterildi. Ancak konuya ilişkin uluslararası bilimsel ve istihbari değerlendirmelerde uzun süredir görüş ayrılıkları bulunuyor.</p><h2>ABD istihbaratında farklı değerlendirmeler var</h2><p>ABD istihbarat kurumlarının COVID-19’un kökenine ilişkin değerlendirmeleri bugüne kadar ortak bir sonuca ulaşmış değil. Kaynak metinde yer alan bilgilere göre CIA, 2025 yılında araştırmayla bağlantılı bir olayın doğal köken senaryosundan daha olası olduğu sonucuna vardığını açıklamıştı.</p><p>Buna karşın bu değerlendirmenin kesin bir kanıt anlamına gelmediği, mevcut bilgiler üzerinden yapılan bir olasılık analizi niteliği taşıdığı belirtilmişti. Bu nedenle laboratuvar kaynaklı başlangıç iddiası, resmi açıklamalarda öne çıkarılsa da bilimsel ve istihbari açıdan tartışmalı bir başlık olmayı sürdürüyor.</p><h2>Pandemi politikaları da hedefte</h2><p>Beyaz Saray’ın COVID.GOV sayfasında yalnızca virüsün kökenine değil, pandemi döneminde alınan kararlara da geniş yer verildi. Sayfada, Anthony Fauci’nin virüsün doğal yollarla ortaya çıktığını savunan bilimsel çalışmaları desteklediği iddia edildi.</p><p>EcoHealth Alliance’ın Amerikan kamu kaynaklarını Vuhan’daki riskli araştırmalara aktardığı da öne sürülen başlıklar arasında yer aldı. Ayrıca ABD Ulusal Sağlık Enstitülerinin söz konusu araştırmaları denetlemekte yetersiz kaldığı iddia edildi.</p><p>İçerikte bazı kamu kurumlarının Kongre soruşturmasını engellediği, pandemi döneminde uygulanan sosyal mesafe, maske zorunluluğu ve uzun süreli kapanma politikalarının yeterli bilimsel temele dayanmadığı ileri sürüldü.</p><p>Beyaz Saray’ın bu paylaşımı, COVID-19’un çıkış noktasına ilişkin tartışmaların sadece bilimsel değil, siyasi ve kurumsal sorumluluk boyutuyla da yeniden ele alınmasına neden oldu.</p>

Beyaz Saray’ın COVID-19 paylaşımı, virüsün kökeni ve Vuhan laboratuvarı iddialarını yeniden gündeme taşıdı.

Beyaz Saray paylaşımı COVID-19’un kökeni tartışmasını yeniden alevlendirdi

Beyaz Saray’ın resmi X hesabından yapılan paylaşım, COVID-19’un laboratuvar kazası sonucu başlamış olabileceği iddiasını yeniden gündeme taşıdı. COVID.GOV sayfasında Vuhan Viroloji Enstitüsü, ABD kurumları ve pandemi politikalarına ilişkin çeşitli iddialar yer aldı.

Beyaz Saray’dan COVID-19’un kökeniyle ilgili laboratuvar iddiası

<p>ABD’de COVID-19’un BA.3.2 alt varyantına ilişkin izleme çalışmaları sürüyor. Haberde yer alan bilgilere göre varyant, atık su analizlerinde ve yolculardan alınan örneklerde tespit edilirken, Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (CDC) yayılım hızı ile genetik yapıyı yakından takip ettiği belirtildi.</p><p>Varyantın Florida, New York, Kaliforniya ve Teksas dahil olmak üzere birçok eyalette görüldüğü, toplamda 25 eyalette izine rastlandığı aktarıldı. Özellikle kıyı bölgelerinde yoğunlaşan verilerin, hem atık su örneklerinde hem de uluslararası uçuşlardan elde edilen numunelerde saptandığı ifade edildi.</p><p>Haberde, Eylül 2025’ten bu yana vaka sayılarında artış gözlendiği ve BA.3.2’nin bağışıklık sisteminden kaçma potansiyeli nedeniyle sağlık otoritelerinin süreci dikkatle izlediği kaydedildi. Şu ana kadar bu varyant nedeniyle tedavi gören hastaların sağlık durumlarının iyi olduğu bilgisi de yer aldı.</p><p>Ekonomi ve ulaşım alanında da gelişmelerin yakından izlendiği belirtilirken, bazı Avrupa ve Asya ülkelerinde sınır kontrollerinin sıkılaştırılmasının tartışıldığı aktarıldı. Henüz resmi bir seyahat kısıtlaması kararı bulunmadığı ifade edildi.</p><p>Uzmanların paylaştığı belirtiler arasında boğaz ağrısı, halsizlik, kas ağrıları, kuru öksürük, burun akıntısı, hafif ateş, titreme ve baş ağrısı yer aldı. Bazı vakalarda sindirim sistemi hassasiyeti ve hafif mide bulantısının da görülebildiği belirtildi. Belirti gösteren kişilere test yaptırmaları ve gerekli izolasyon kurallarına uymaları önerildi.</p><p>Türkiye açısından bakıldığında ise Sağlık Bakanlığı ve ilgili kurumların varyantın küresel yayılımını takip ettiği, şu ana kadar Türkiye’de BA.3.2 kaynaklı bir salgın ya da hastaneye yatışlarda ani artış bildirilmediği aktarıldı. Haberde ayrıca varyantın Dünya Sağlık Örgütü’nün izleme altındaki varyantlar listesinde yer aldığı bilgisi paylaşıldı.</p>

ABD’de BA.3.2 varyantının 25 eyalette izlendiği belirtilirken, Türkiye’de bu varyanta bağlı bir salgın ya da hastane yükü artışı bildirilmediği aktarıldı.

COVID-19

COVID-19 Sonrası Kadınlarda Otizm Teşhisi Neden Arttı?

Beyaz Saray’dan COVID-19’un kökeniyle ilgili laboratuvar iddiası

BA.3.2 varyantı ABD’de izleniyor, belirtiler ve yayılım verileri paylaşıldı