COVID-19 pandemisinin ardından otizm teşhislerinde görülen artış, yeni bir araştırmayla yeniden gündeme geldi. JAMA Network Open’da yayımlanan çalışmaya göre yükseliş, otizmin toplumda bir anda daha yaygın hale gelmesinden çok, geçmişte tanı almakta zorlanan kız çocukları ve kadınların daha fazla fark edilmeye başlanmasıyla ilişkili.
Saint Louis Üniversitesi’nden araştırmacıların yürüttüğü çalışmada, ABD’de geniş kapsamlı bir sağlık sisteminden hizmet alan 171 binden fazla kişinin 2016-2024 yılları arasındaki tıbbi kayıtları incelendi. Veriler cinsiyete göre ayrıldığında, artışın özellikle kadınlarda yoğunlaştığı görüldü.
Araştırmada hangi sonuçlara ulaşıldı?
Çalışmaya göre erkeklerde yeni otizm tanısı alma oranlarında belirgin bir yükseliş görülmedi. Buna karşılık kadınlara konulan yeni otizm teşhisleri 2020’den itibaren her yıl ortalama yüzde 19 arttı.
Verilere göre 2016 yılında otizm tanısı alan kadın sayısı 284 olarak kaydedilirken, 2024’te bu sayı 513’e ulaştı. Araştırmacılar, bu tablonun özellikle kız çocukları ve kadınlarda daha önce gözden kaçan belirtilerin artık daha sık tanındığını gösterdiğini belirtiyor.
Kadınlarda otizm neden daha geç fark ediliyor?
Uzmanlara göre otizmle ilgili birçok klasik tarama ölçütü ve klinik yaklaşım uzun yıllar boyunca ağırlıklı olarak erkekler üzerinden şekillendi. Bu nedenle kız çocuklarında ve kadınlarda görülen bazı belirtiler daha az fark edildi ya da farklı biçimde yorumlandı.
Araştırmada öne çıkan değerlendirmelerden biri de “kamuflaj” davranışı oldu. Kız çocukları ve kadınların sosyal ortamlara uyum sağlamak için yaşadıkları güçlükleri gizleyebilmesi, tanının gecikmesine yol açabiliyor. Bu durum, okul, iş ve sosyal yaşamda zorlanmalar yaşanmasına rağmen profesyonel destek sürecinin geç başlamasına neden olabiliyor.
The BMJ’de yayımlanan başka bir araştırmada da kadınların otizm tanısını erkeklere kıyasla ortalama üç buçuk yıl daha geç aldığı belirtilmişti. Özellikle genç kızlar arasında 2020 sonrası teşhislerde görülen artış, çocukluk döneminde fark edilmeyen belirtilerin ergenlik döneminde daha görünür hale gelebildiğini ortaya koyuyor.
Pandemi sonrası artış nasıl açıklanıyor?
Pandemi döneminde ertelenen sağlık kontrolleri ve aksayan rutin randevular, normalleşme süreciyle birlikte sağlık sistemlerinde birikmeye neden oldu. Bu durum, daha önce değerlendirme alamayan kişilerin uzmanlara başvurmasını hızlandırmış olabilir.
Bunun yanında tele-sağlık hizmetlerinin yaygınlaşması da uzmanlara erişimi kolaylaştırdı. Sosyal medyada otizm deneyimlerini paylaşan kadınların görünürlüğünün artması ise birçok kişinin kendi özelliklerini fark ederek profesyonel destek aramasına zemin hazırladı.
Araştırmacılar, 2020 yılındaki olağan dışı koşullar verilerden çıkarıldığında bile kadınlardaki artış eğiliminin 2018 civarında başladığını belirtiyor. Bu bulgu, yükselişin yalnızca pandemi kaynaklı bir sağlık sistemi etkisiyle açıklanamayabileceğini gösteriyor.
Sonuçlar ne anlama geliyor?
Çalışmanın bazı sınırlılıkları bulunuyor. Araştırma belirli bir sağlık sistemi içindeki hasta kayıtlarına dayanıyor ve tanılar ayrıntılı klinik değerlendirmeler yerine tıbbi fatura kodları üzerinden takip ediliyor. Bu nedenle sonuçların genellenmesinde dikkatli olunması gerekiyor.
Buna rağmen araştırma, otizm tanısındaki artışın özellikle kadınlar açısından önemli bir farkındalık değişimine işaret ettiğini ortaya koyuyor. Uzmanlara göre erken tanının gecikmesi, kişilerin psikolojik destek, eğitim düzenlemeleri ve iş yeri uyarlamaları gibi ihtiyaç duydukları desteklere erişimini zorlaştırabiliyor.
Bu nedenle bulgular, otizmin kadınlarda nasıl ortaya çıkabildiğine dair klinik yaklaşımın güçlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Araştırmacılar, artan rakamların biyolojik bir “otizm patlamasından” çok, sağlık sisteminin daha önce yeterince fark edemediği grupları tanımaya başlamasıyla ilişkili olduğunu vurguluyor.
