CHP’de yaşandığı aktarılan yeni ayrılık iddiası, partinin Cumhuriyet tarihi boyunca geçirdiği büyük siyasi kopuşları yeniden gündeme taşıdı. Gazete Oksijen’in aktardığına göre Özgür Özel ile birlikte çok sayıda milletvekilinin CHP’den ayrılarak yeni bir siyasi oluşuma yönelmesi, Meclis dengeleri açısından önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Ancak CHP tarihi, yalnızca bugünkü tartışmalarla sınırlı değil. Parti, geçmişte de farklı dönemlerde ciddi ayrılıklar yaşadı. Bu kopuşların bazıları Türkiye siyasetinin yönünü değiştirdi; bazıları ise kısa süreli etkiler yaratıp siyaset sahnesinden silindi.
Serbest Cumhuriyet Fırkası neden farklı değerlendiriliyor?
CHP tarihindeki ayrılıklar konuşulurken 1930’da kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası da sık sık gündeme gelir. Ancak bu parti, CHP’den kopan bir grubun kurduğu klasik bir muhalefet hareketi olarak görülmez.
Fethi Okyar tarafından kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası, Mustafa Kemal Atatürk’ün teşvikiyle çok partili siyasi hayata geçiş amacı taşıyan kontrollü bir deneme olarak kabul edilir. Bu nedenle CHP’den ayrılarak kurulan partiler arasında değil, Cumhuriyet’in erken dönemindeki kısa süreli demokrasi denemeleri arasında değerlendirilir.
Demokrat Parti CHP’den çıkan en büyük kopuş oldu
CHP’den doğan en etkili siyasi hareketlerden biri Demokrat Parti oldu. 1945’te Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan’ın imzasıyla verilen Dörtlü Takrir, parti içi muhalefetin kopuşa dönüşmesinde kritik rol oynadı.
Önergenin reddedilmesinin ardından bu isimler CHP’den ayrıldı ve 7 Ocak 1946’da Demokrat Parti’nin kuruluş süreci başladı. DP, kısa sürede tek parti döneminin en güçlü alternatifi haline geldi.
14 Mayıs 1950 seçimlerinde Demokrat Parti’nin iktidara gelmesiyle CHP’nin 27 yıllık iktidarı sona erdi. DP, 1954 ve 1957 seçimlerini de kazandı. Ancak 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesiyle Demokrat Parti iktidarı son buldu. Buna rağmen DP, CHP’den çıkan bir hareketin Türkiye siyasetini en köklü biçimde değiştirdiği örneklerden biri olarak tarihe geçti.
Güven Partisi ve Cumhuriyetçi Parti kalıcı olamadı
1960’ların sonunda CHP içindeki tartışmalar bu kez partinin ideolojik yönü üzerinden yoğunlaştı. Bülent Ecevit’in savunduğu ortanın solu çizgisi, parti içinde bazı isimlerin tepkisini çekti.
Turhan Feyzioğlu ve beraberindeki isimler, CHP’nin sola yöneldiği gerekçesiyle partiden ayrıldı. Bu süreç 1967’de Güven Partisi’nin kurulmasıyla sonuçlandı. Ancak Güven Partisi, Demokrat Parti gibi geniş bir toplumsal destek yakalayamadı. Parti, 1969 seçimlerinde yüzde 6,5, 1973’te yüzde 5,2, 1977’de ise yüzde 1,8 oy aldı.
1972’de eski CHP Genel Sekreteri Kemal Satır ve arkadaşları da partiden ayrılarak Cumhuriyetçi Parti’yi kurdu. Bu parti de kalıcı bir merkez oluşturamadı ve daha sonra Güven Partisi ile birleşerek Cumhuriyetçi Güven Partisi adını aldı.
DSP, Ecevit çizgisiyle iktidara kadar yükseldi
Demokratik Sol Parti, klasik anlamda CHP’den ayrılan bir grup tarafından kurulmuş bir parti olmasa da CHP’nin en önemli figürlerinden Bülent Ecevit’in temsil ettiği siyasi çizginin adresi oldu. DSP, Bülent Ecevit’in siyasi yasaklı olduğu dönemde 14 Kasım 1985’te Rahşan Ecevit öncülüğünde kuruldu.
1987 seçimlerinde Meclis’e giremeyen DSP, 1990’larda yükselişe geçti. 1995 seçimlerinde yüzde 14,64 oy alarak 76 milletvekili çıkardı. 1999 seçimlerinde ise yüzde 22,19 oyla birinci parti oldu.
Aynı seçimde CHP yüzde 10 barajını aşamayarak Meclis dışında kaldı. DSP ise Bülent Ecevit liderliğinde kurulan DSP-MHP-ANAP koalisyonunun büyük ortağı olarak iktidara geldi. Ancak 2001 ekonomik krizi ve parti içi istifaların ardından DSP, 2002 seçimlerinde yüzde 1,22 oy alarak Meclis dışında kaldı.
Yakın dönemde Anadolu Partisi ve Memleket Partisi öne çıktı
CHP’de yakın dönemde yaşanan ayrılıklardan biri 2014’te gerçekleşti. Eski CHP milletvekili Emine Ülker Tarhan, partiden ayrılarak Anadolu Partisi’ni kurdu. Ancak parti beklenen desteği bulamadı ve 2015’te faaliyetlerini sonlandırdı.
Son yılların en dikkat çeken ayrılıklarından biri ise Muharrem İnce’nin kurduğu Memleket Partisi oldu. 2018’de CHP’nin cumhurbaşkanı adayı olan İnce, parti yönetimiyle yaşadığı görüş ayrılıklarının ardından 2021’de Memleket Partisi’ni kurdu.
Memleket Partisi kamuoyunda geniş yankı uyandırsa da Demokrat Parti veya DSP ölçeğinde kalıcı bir siyasi güç haline gelemedi. Muharrem İnce’nin 2025 yılında yeniden CHP’ye katıldığı aktarıldı.
CHP tarihindeki kopuşlar, Türkiye’de parti içi tartışmaların zaman zaman yeni siyasi hareketlere dönüştüğünü gösteriyor. Ancak bu hareketlerin etkisi her dönemde aynı olmadı; bazıları iktidara uzanırken bazıları kısa sürede siyaset sahnesinden çekildi.
