Kuzey İrlanda’nın en bilinen doğal simgelerinden Giant’s Causeway, Türkçedeki adıyla Devler Kaldırımı, ziyaretçilerin yıllardır kaya aralıklarına sıkıştırdığı madeni paralar nedeniyle zarar gördü. UNESCO Dünya Mirası listesindeki alanda yürütülen koruma çalışmaları kapsamında taşların arasından 20 kilogramı aşan ağırlıkta yaklaşık 10 bin madeni para çıkarıldı.
BBC’nin aktardığı bilgilere göre paralar, çoğu zaman şans dileği ya da hatıra amacıyla bazalt sütunların dar boşluklarına yerleştirildi. Ancak küçük görünen bu alışkanlık, zaman içinde hem mekanik hem de kimyasal tahribata yol açtı.
Madeni paralar kayalara nasıl zarar verdi?
Kuzey İrlanda Jeolojik Araştırma Kurumu tarafından hazırlanan raporda, metal nesnelerin kayalar üzerinde doğrudan olumsuz etki yarattığı belirtildi. Zamanla paslanan madeni paralar genişleyerek çevresindeki bazalt sütunlara baskı uyguladı.
Oksitlenme sonucu ortaya çıkan pas ürünleri de siyah bazalt yüzeylerde turuncu ve kahverengi lekeler bıraktı. Yetkililer, bazı ziyaretçilerin paraları daha derine sıkıştırmak için çevredeki taşlarla üzerlerine vurduğunu da tespit etti. Bu durum, doğal yapının daha fazla zarar görmesine neden oldu.
Temizlik çalışması hassas yürütülüyor
Madeni paraların çıkarılması için geçen yıl mayıs ayında kapsamlı bir çalışma başlatıldı. Taşlara ek zarar verilmemesi için sürece uzman taş ustası Nathan Morrow liderlik ediyor.
Kaya yüzeyine yakın duran paralar pense benzeri el aletleriyle alınırken, derine sıkışan parçalar için derz temizleme gereçleri kullanılıyor. Bazı durumlarda tek bir bozuk paranın zedelenmeden çıkarılması 20 dakikadan fazla sürebiliyor.
Çalışanlar, bazalt sütunlara fazladan yük bindirmemek için metalleri yavaşça ileri geri oynatarak gevşetme yöntemi uyguluyor. Bu nedenle temizlik süreci hızlı değil, kontrollü ve aşamalı biçimde ilerliyor.
Devler Kaldırımı neden önemli?
Devler Kaldırımı, milyonlarca yıl önce erimiş lavların yeryüzüne çıkıp hızla soğuması sonucu oluşan geometrik bazalt sütunlardan meydana geliyor. Doğal oluşum, hem jeolojik değeri hem de dikkat çekici görünümü nedeniyle dünyanın en tanınmış doğal miras alanları arasında yer alıyor.
Bölge aynı zamanda Kelt mitolojisinde de önemli bir yere sahip. Efsaneye göre dev Finn McCool, İskoçya’daki rakibine ulaşmak için bu taş yolu inşa etti.
Ziyaretçilere uyarı yapıldı
National Trust bünyesinde görev yapan uzman Dr. Cliff Henry ve ekipler, alandaki bilgilendirme panoları ve sosyal medya paylaşımlarıyla ziyaretçileri bilinçlendirmeyi hedefliyor. Yetkililer, doğaya madeni para sıkıştırmak yerine bağış yapmak isteyenlerin resmi bağış kutularını kullanmasını öneriyor.
Koruma ekipleri, küçük hatıra davranışlarının hassas doğal miras alanlarında kalıcı hasara dönüşebileceğini vurguluyor. Devler Kaldırımı’ndaki çalışma, turistik bölgelerde ziyaretçi davranışlarının doğal yapılar üzerindeki etkisini bir kez daha gündeme taşıdı.
