TRT 1’de yayınlanan “Mehmed: Fetihler Sultanı” dizisinin bazı sahneleri, Çin’de tepkiye neden oldu. Cumhuriyet’te yer alan habere göre, dizinin 66’ncı bölümünde Yarkand Hanlığı’ndan bir heyetin Fatih Sultan Mehmed’i ziyaret ettiği sahne için tarihsel gerçeklerle bağdaşmadığı iddiasıyla TRT’ye ve yapım ekibine ihtarname gönderildi.
İhtarnamede, sahnelerde yer alan bazı bilgilerin kurgusal olduğu, tarihî olayların yanlış kronolojik sırayla sunulduğu ve kamuoyunun tarih algısını yanlış yönlendirdiği öne sürüldü. Tartışmanın merkezinde, Yarkand Hanlığı’ndan geldiği anlatılan bir heyetin sözcüsü olarak Ali Şir Nevai’nin gösterilmesi yer aldı.
İtirazın nedeni ne?
Habere göre dizide, 1514 yılında kurulan Yarkand Hanlığı’ndan bir heyetin, 1451-1481 yılları arasında Osmanlı tahtında bulunan Fatih Sultan Mehmed’i ziyaret ettiği anlatıldı. İtirazda bulunan taraf ise bu iki tarihsel dönemin birbiriyle örtüşmediğini savundu.
Hazırlanan raporda, Yarkand Hanlığı’nın Cengiz Han soyundan Said Han tarafından Eylül 1514’te kurulduğu, Fatih Sultan Mehmed’in ise 1481’de hayatını kaybettiği belirtildi. Bu nedenle söz konusu hanlığın, Fatih Sultan Mehmed’in ölümünden yaklaşık 33 yıl sonra ortaya çıktığı ifade edildi.
Raporda, dizideki kabul sahnesinin bu nedenle tarihsel olarak mümkün olmadığı ileri sürüldü. Bölümün başında yer alan “Bu hikâye ve karakterler, tarihten ilham alınarak kurgulanmıştır” bilgilendirmesine rağmen, sahnelerin tarih algısını etkileyebileceği iddia edildi.
Ali Şir Nevai detayı da tartışma yarattı
İhtarnamede yer alan bir diğer itiraz, Ali Şir Nevai’nin dizideki konumuna ilişkin oldu. Raporda Nevai’nin 1441-1501 yılları arasında yaşamış Timurlu şair, bilgin ve devlet adamı olduğu; Herat ve çevresinde görev yaptığı ve Hüseyin Baykara’nın hizmetinde bulunduğu kaydedildi.
Ayrıca Nevai’nin Yarkand Hanlığı ile tarihsel bir bağının bulunmadığı ve hayatı boyunca Sincan bölgesine gitmediği öne sürüldü. Bu nedenle Nevai’nin Yarkand Hanlığı’ndan bir heyetin sözcüsü olarak Fatih Sultan Mehmed’in huzuruna çıkarılmasının tarihsel gerçeklerle bağdaşmadığı savunuldu.
TRT ve yapım ekibinden ne istendi?
Uygur Özerk Bölgesi’nde yaşayan Uygur Türkü Mahmut Yakup’un, mensubu olduğu topluluk ve Çin halkı hakkında gerçeğe aykırı, aşağılayıcı ve hakaret niteliğinde ifadeler kullanıldığı iddiasıyla Çin Hukuk Bürosu’na vekâlet verdiği belirtildi.
Büro tarafından TRT Genel Müdürü Muhammed Ziyad Varol, TRT Genel Müdürlüğü, Miray Yapım, yapımcı Eyüp Gökhan Özekin ve senarist Ozan Bodur’a ihtarname gönderildi.
İhtarnamelerde, kamuoyuna yönelik yazılı özür yayımlanması, tarihî gerçeklerle bağdaşmadığı ileri sürülen sahnelerin düzeltilmesi veya yayından kaldırılması ve benzer içeriklerin yeniden kullanılmaması talep edildi.
