Gaziantep’teki Zeugma Mozaik Müzesi, yıllar önce yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan önemli bir eserin dönüşüne sahne oldu. Kamuoyunda Çingene Kızı olarak bilinen ünlü mozaiğin parçası niteliğindeki 13’üncü panel, Amerika Birleşik Devletleri’nden Türkiye’ye iade edilerek müzedeki orijinal yerine yerleştirildi.
Milattan sonra 2. ve 3. yüzyıllara tarihlendirilen panelin dönüşü, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un katıldığı törenle duyuruldu. Eserin, 1960’lı yıllarda bölgede yapılan kaçak kazılar sonucunda yurt dışına çıkarıldığı belirtiliyor.
Panelin Zeugma’ya ait olduğu nasıl belirlendi?
İade sürecinde bilimsel incelemeler ve uluslararası temaslar belirleyici oldu. Grenoble Alp Üniversitesinden Dr. Camila Felag’ın araştırmaları ile Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay’ın değerlendirmeleri, panelin Zeugma’daki büyük mozaik kompozisyonuna ait olduğunu ortaya koydu.
Eserin uluslararası bir müzayedede yeniden satışa çıkarıldığının tespit edilmesi üzerine Kültür ve Turizm Bakanlığı sürece dahil oldu. ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi ile yürütülen çalışmalar sonucunda panelin Türkiye’ye iadesi sağlandı.
Çingene Kızı mozaiği için neden önemli?
Zeugma mozaikleri, Gaziantep’in kültürel kimliğinin en önemli simgeleri arasında yer alıyor. Daha önce 2018 yılında ABD’deki Bowling Green Eyalet Üniversitesi’nden 12 panel Türkiye’ye getirilmişti. Son iade edilen 13’üncü panelin de yerine konulmasıyla, mozaiğin bilimsel olarak daha bütüncül incelenmesinin önü açıldı.
Bakan Mehmet Nuri Ersoy törende yaptığı değerlendirmede, kültürel mirasın korunmasının yalnızca bir eseri geri almak anlamına gelmediğini, aynı zamanda tarihin bağlamını da korumak olduğunu vurguladı. Ersoy, eksik parçaların yerine dönmesiyle hem mozaiğin hem de kültürel hafızanın tamamlandığını ifade etti.
Türkiye’nin iade çalışmaları sürüyor
Bu iade, Türkiye ile ABD arasında 2021 yılında imzalanan ve bu yıl 5 yıllığına uzatılan Kültür Varlıklarına İlişkin Mutabakat Zaptı kapsamında yürütülen iş birliğinin sonuçlarından biri olarak kayda geçti.
Aynı iş birliği çerçevesinde daha önce Boubon Antik Kenti kökenli Lucius Verus, Septimius Severus ve Marcus Aurelius heykellerinin de Türkiye’ye döndüğü açıklanmıştı. Bakanlık verilerine göre son 23 yılda yurt dışından Türkiye’ye kazandırılan kültür varlığı sayısı 13 bin 454’e ulaştı. Bu eserlerin 9 bin 139’unun son 8 yıldaki çalışmalarla iade edildiği bildirildi.
Yetkililer, Türkiye’den yasa dışı yollarla çıkarılan kültür varlıklarının takibi için diplomatik, hukuki ve bilimsel çalışmaların sürdüğünü belirtiyor.
