Zerzevan Kalesi’ndeki 1700 yıllık Mithras gizemi çözüldü
Diyarbakır’ın Çınar ilçesinde bulunan 3 bin yıllık Zerzevan Kalesinde yürütülen arkeolojik çalışmalar, Roma dönemine ait önemli bir dinsel dönüşümü gün yüzüne çıkardı. UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alan kalede, Mithras dinine ait yer altı tapınağının yaklaşık 1700 yıl önce mühürlenerek kapatıldığı bilimsel incelemelerle ortaya kondu.
Kültür ve Turizm Bakanlığı koordinasyonunda, valilik, üniversiteler ve ilgili kurumların desteğiyle 2014’ten bu yana süren kazılar, Roma İmparatorluğu’nun sınır garnizonlarından birinde inanç yapısının nasıl değiştiğine dair dikkat çekici veriler sundu.
Mithras Tapınağı’nın girişindeki yazıt çözüldü
Kaledeki Mithras Tapınağı’nın giriş kapısında 2017 yılında tespit edilen yazıt, uzun süre tam olarak anlamlandırılamamıştı. Mardin Artuklu Üniversitesi bünyesinde yapılan incelemelerde yazıtın Eski Süryanice ve Aramice yazı karakterleriyle uyumlu olduğu belirlendi.
Kitabe, Şanlıurfa Müzesi’nde bulunan milattan sonra 2. ve 3. yüzyıla tarihlenen yazıtlarla karşılaştırıldı. Filolojik çözümlemeler sonucunda, metnin Roma İmparatorluğu’nda Hristiyanlığın kabul edilmesinin ardından eski inanç merkezinin kapatılmasını belgelediği değerlendirildi.
Roma’daki dinsel dönüşümün izleri
Kazı heyeti tarafından aktarılan bilgilere göre, milattan sonra 2. ve 3. yüzyıllarda Roma coğrafyasında etkili olan Mithras kültü, Hristiyanlığın resmiyet kazanmasıyla birlikte geri plana itildi. Zerzevan Kalesi’ndeki tapınağın kapatılması da bu dönüşümün sınır hattındaki askeri bir yerleşimde nasıl karşılık bulduğunu gösteriyor.
Uzmanlara göre tapınak girişindeki işaretler ve metin, yalnızca bir yapının kullanım dışı bırakıldığını değil, aynı zamanda bir inanç alanının resmi biçimde sonlandırıldığını gösteren nadir bir arkeolojik belge niteliği taşıyor.
Haç işareti ve mühürlü kapatma mesajı
Çözümlenen metinde Hristiyanlığın sembolü olan haç işaretinin yanı sıra, bu alanın hükmünün feshedildiğini belirten ifadelerin yer aldığı bildirildi. Yazıtta, Mithras inancında önemli bir anlam taşıyan “Yenilmeyen Güneş” anlayışı karşısında Hz. İsa’nın varlığını simgeleyen dini mesajların bulunduğu değerlendiriliyor.
Bu yönüyle Zerzevan Kalesi’ndeki bulgu, Roma İmparatorluğu döneminde bir inancın sona erdirilmesini yazılı ve mühürlü biçimde ortaya koyan dikkat çekici örneklerden biri olarak öne çıkıyor.
Zerzevan Kalesi’nde kazılar ve restorasyon sürüyor
Bölgede arkeolojik kazıların yanı sıra koruma ve restorasyon çalışmaları da devam ediyor. Yerli ve yabancı ziyaretçilerin ilgi gösterdiği Zerzevan Kalesi, hem askeri mimarisi hem de farklı inançlara ait izleriyle Diyarbakır’ın en önemli kültürel miras alanları arasında yer alıyor.
Yeni bulguların, kalenin Roma dönemindeki rolünü ve bölgedeki inanç tarihini daha iyi anlamaya katkı sağlaması bekleniyor.
